دلایل افزایش قیمت کاکائو
قیمت کاکائو در دسامبر 2024 به رکورد بی سابقه 10.32 دلار به ازای هر کیلوگرم رسید. اما بجای اینکه قیمت آن از رکورد تاریخی اش پایینتر بیاید، قیمت آن در ژانویه 2025 بالاتر از قبل هم رفت و به کیلوگرمی 10.75 دلار رسید. این صعود شدید، صنعت غذا و نوشیدنی را شگفت زده کرده و باعث ایجاد ترس درباره افزایش غیر قابل کنترل قیمت ها شده است. اما دلیل این افزایش قیمتی که در 6 دهه گذشته بی نظیر بوده، چیست و تاثیر آن روی صنعت غذا و نوشیدنی چه خواهد بود؟
دلایل افزایش قیمت کاکائو
نگرانی ها درباره شرایط آب و هوایی ضعیف غرب آفریقا که یکی از مناطق عمده تولید کاکائو و تامین کننده اصلی کاکائوی اتحادیه اروپاست، مهم ترین دلیل این افزایش قیمت می باشد. بر اساس داده های بانک جهانی تخمین زده می شود که تولید جهانی کاکائو در فصل 2023-2024 حدود 14 درصد از فصل قبل از آن کمتر شده و از 4.9 به 4.2 میلیون تن رسیده باشد. آقای «جان بفس» (John Baffes)، اقتصاددان ارشد حوزه کشاورزی در «گروه چشم اندازهای توسعه اقتصادی» (Development Economics Prospects Group) بانک جهانی، می گوید: «این کاهش تولید بیشتر به برداشت کمتر کاکائو در ساحل عاج و غنا برمی گردد؛ کشورهایی که تقریبا 60 درصد از کاکائو جهان را تامین می کنند.»
تقاضای بالای فصلی به دلیل خرید عمده کیک و شکلات برای تعطیلات کریسمس توسط مصرف کنندگان هم این موضوع را تشدید کرد تا با کمبودی جهانی این محصول روبرو شویم. «سازمان بین المللی کاکائو» (The International Cocoa Organisation یا ICCO) کمبود 478 هزار تنی در فصل پیش را گزارش داد. ذخایر پایان فصل کاکائو 1.3 میلیون تن تخمین زده می شد که پایینترین سطح آن در 46 سال اخیر بود.
البته اخبار خوبی هم وجود دارد و می توان نشانه هایی از بهبود شرایط را مشاهده کرد. جان بفس می گوید: «انتظار می رود که شرایط عرضه در فصل 2024-2025، به خصوص در ساحل عاج، بهبود پیدا کند که در این کشور آب و هوای مساعد می تواند تولید کاکائوی مناطق اصلی تولید این ماده را تا 17 درصد افزایش دهد». به نظر بفس افزایش موجودی کاکائو باید باعث کاهش حدودا 13 درصدی قیمت آن در سال 2025 و 2 درصد کاهش بیشتر قیمتش در سال 2026 شود. البته او به این نکته هم اشاره می کند که بازگشت احتمالی شرایط بد آب و هوایی به غرب آفریقا می تواند روی عرضه و قیمت کاکائو تاثیر منفی قابل توجهی بگذارد. با اینکه امید می رود تا شرایط بهبود پیدا کند، اما قیمت این محصول احتمالا در کوتاه مدت بالا باقی می ماند.
تهدیدی دیگر برای کاکائو
علاوه بر شرایط آب و هوایی نامساعد، کشاورزان کاکائو در مناطق تولید این محصول با خطر دیگری هم روبرو هستند که آن «ویروس ساقه متورم کاکائو» (cacao swollen shoot virus یا CSSV) می باشد. شیوع این بیماری در غرب آفریقا روی تولید کاکائو تاثیر گذاشته و به همین دلیل عرضه جهانی آن به میزان چشمگیری کاهش پیدا کرده است. CSSV یک ویروس بیماریزای گیاهی است که بیشتر درختان کاکائو را مبتلا می کند. این ویروس باعث کاهش برداشت کاکائو در سال اول ابتلا می شود و معمولا درخت کاکائو را ظرف چند سال می کشد. علائم CSSV بسته به سویه آن متفاوت هستند، اما تغییر رنگ برگ ها، تورم ساقه یا ریشه و خشکیدگی معمولا در درختانی دیده می شود که دچار این ویروش شده اند. CSSV از طریق شپشک های آردی از درختی به درخت دیگر منتقل می شود.
تاثیر مشکلات تولید کاکائو بر قیمت محصولات کاکائویی
تولیدکنندگان بزرگ در حوزه غذا و نوشیدنی مشکلات به وجود آمده در زمینه تولید کاکائو را در برنامه های مالی خود حساب کرده اند و بر اساس آن پیشبینی های سوددهی خود را تغییر داده اند. برای مثال غول آمریکایی تولید شیرینی و شکلات، شرکت «Mondelez International»، در ماه فوریه اعلام کرد که انتظار دارد تا با توجه به افزایش قیمت کاکائو با کاهش 10 درصدی درآمد خود در سال آینده مواجه شود. این شرکت مثل خیلی از تولیدکنندگان دیگر به دنبال راه های دیگری برای حل این مشکل است که از آن ها می توان به تغییر اندازه بسته بندی ها، افزایش قیمت، استفاده از مواد جایگزین بجای کاکائو و کاهش حجم این محصول اشاره کرد.
اما با اینکه کارخانه های بزرگ با تغییر مسیر حرکت خود با این هزینه ها وفق پیدا می کنند، این موضوع برای تولیدکنندگان کوچکتر می تواند فاجعه آمیز باشد. خانم «هلن جونز» (Helen Jones)، شکلاتساز ارشد تولیدکننده مستقل «Zara’s Chocolates»، می گوید از آنجایی که حاشیه سود آن ها بسیار پایین است، این شرکت مجبور به افزایش قیمت محصولات خود شده است: «ما یادداشتی کوچکی را در فروشگاه گذاشتیم تا دلیل افزایش قیمت ها را توضیح دهیم و خوشبختانه مردم واکنش خوبی به این موضوع داشتند.»
برای کاهش تاثیر مشکلات به وجود آمده در زنجیره تامین کاکائو، تیم های تهیه آن باید ریسک های موجود در این ناحیه را شناسایی و به صورت مداوم بر آن ها نظارت کنند. آن ها همچنین باید تامین کنندگان جایگزینی را از مناطق متفاوت ارزیابی کنند تا وابستگی شرکت شان به یک تامین کننده یا مکان را کاهش دهند. در صورت انجام این کار، اگر بخش خاصی از زنجیره تامین کاکائو با مشکل مواجه شود، شرکت های تولیدکننده محصولات کاکائویی می توانند به سراغ گزینه های دیگر خود بروند.