روز باستیل (فرانسه)
«روز باستیل» (Bastille Day) روز ملی فرانسه است که همه ساله در 14 جولای جشن گرفته می شود و از سال 1880 یک روز تعطیل ملی بوده است. انقلاب فرانسه در 5 می 1789 شروع شد. در این روز پادشاه «لوئی شانزدهم» از مجلس مقننه خواست تا پول بیشتری را از مردم جمع آوری کند، بعد از اینکه تا جایی که می توانست از مردم مالیات گرفته بود. اما این جلسه به سرعت به مناظره ای در زمینه وضعیت سخت زندگی مردم در تضاد با سبک زندگی ثروتمندانه پادشاه در «کاخ ورسای» تبدیل شد. در 14 جولای آن سال جمعیتی از مردم که بخاطر برداشت ضعیف محصولات کشاورزی گرسنه بودند و پادشاه و دولت را عامل بدبختی خود می دانستند، به زندان باستیل هجوم بردند چون این زندان پس از حبس بسیاری از مخالفان پادشاه در آن به نمادی از قدرت مطلق او تبدیل شده بود. این افراد تعدادی از زندانیان را آزاد کردند و کنترل انبارهای بزرگی از اسلحه را بدست گرفتند که این اولین پیروزی مردم بر «رژیم پیشین» فرانسه یا حکومت پادشاهی آن از قرن شانزدهم بود.
انقلاب فرانسه
«اعلامیه حقوق بشر و شهروند» در تابستان 1789 خواهان اعطای حقوق طبیعی و مسلم خاصی مثل آزادی، مقاومت در برابر ظلم و برابری قانونی شد. پس از تصویب این متن در اکتبر آن سال و افزایش فشار مردم بر حکومت، لوئی شانزدهم و همسرش، «ماری آنتوانت»، کاخ ورسای را به مقصد پاریس ترک کردند. این ها لحظات تعیین کننده ای در انقلاب فرانسه بودند که جمهوری فرانسه را بر پایه اصول آزادی شخصی و شهروندی مسئولانه با شعار «آزادی، برابری، برادری» (Liberté, égalité, fraternité) بنا نهادند. در «فستیوال فدراسیون» (Fête de la Fédération) که در 14 جولای 1790 برگزار شد، 300 هزار نفر خارج از پاریس گرد هم آمدند تا سالگرد حمله به باستیل و دستاوردهای انقلاب فرانسه را جشن بگیرند که این اولین روزی ملی این کشور بود که جشن گرفته می شد. لوئی شانزدهم و ماری آنتوانت در سال 1793 با گیوتین سرهای خود را از دست دادند تا پادشاهی در فرانسه پایان بپذیرد. البته «ناپلئون بناپارت» از سال 1804 و سپس شاهان دیگر تا چندین دهه دیگر بر فرانسه بعنوان امپراتور یا پادشاه حکومت کردند تا پادشاهی در 24 فوریه 1848 از فرانسه برای همیشه برچیده شود.
جشن های روز باستیل
روز ملی فرانسه یا روز باستیل رویدادهای گوناگونی را به خود می بیند. بیشتر جشن های تلویزیونی در پاریس برگزار می شوند، اما شهرهای دیگر این کشور هم مراسم های محلی متنوعی را برگزار می کنند. در ادامه با مراسم های معروف این روز آشنا می شویم.
ساعت 10 صبح به وقت محلی: رژه نظامی
یکی از بخش های اصلی جشن های این روز، رژه نظامی فرانسه است که از زمان اعلام 14 جولای بعنوان یک تعطیلی ملی در سال 1880 جز مراسم های اصلی روز باستیل قرار گرفت. در این رویداد هزاران پرسنل نظامی و پلیس، صدها اسب و حدود 500 خودرو در خیابان «شانزلیزه» پاریس، از «طاق پیروزی» تا «میدان کنکورد»، رژه می روند. ده ها هواپیما هم یک نمایش هوایی را بر فراز آسمان پایتخت در حالی انجام می دهند که ردی از رنگ های آبی، سفید و قرمز (رنگ های پرچم فرانسه) را به ترتیب از خود به جا می گذارند.
رئیس جمهور وقت فرانسه به همراه سیاستمداران بلندمرتبه و اغلب یک رهبر خارجی بعنوان مهمان افتخاری در این رژه حضور می یابند. فرانسوی ها می توانند این مراسم را به صورت زنده از تلویزیون ببینند و یا در جایگاه تماشاگر آن را از نزدیک مشاهده کنند. این رویداد علاوه بر نمایش قدرت نظامی فرانسه، از افراد و اهداف خاصی هم تجلیل می کند و گامی مثبت در تقویت روابط دیپلماتیک لحاظ می شود. نیروهای نظامی سایر کشورها اغلب به این رژه دعوت می شوند تا فرانسه دوستی و اتحاد خود را نشان دهد و یا یک واقعه تاریخی را گرامی بدارد. برای بزرگداشت 100 سالگی پیوستن آمریکا به متحدین در جنگ جهانی اول، سربازان این کشور در رژه نظامی 2017 فرانسه شرکت کردند. «امانوئل مکرون» رئیس جمهور وقت و فعلی آمریکا، «دونالد ترامپ»، را به این رژه بعنوان مهمان افتخاری دعوت کرده بود. این رژه آنقدر برای ترامپ تحسین برانگیز بود که او به پنتاگون دستور داد تا رویداد مشابهی در آمریکا برگزار شود.
رژه نظامی فرانسه به دلیل پاندمی کرونا در سال 2020 در مقیاس بسیار کوچکی برگزار شد. یک سال پس از این واقعه، نیروهای کادر درمان این کشور به رژه دعوت شدند تا از زحمت هایشان در طول بحران کرونا قدردانی شود. سربازانی از 9 کشور اروپای شرقی رژه سال 2022 را افتتاح کردند تا همبستگی خود با اوکراین در برابر روسیه مهاجم را نشان دهند. نخست وزیر هند، «نارندرا مودی »، در سال 2023 به همراه تعدادی از نیروهای نظامی هند در این جشن شرکت کرد. رژه نظامی روز باستیل در سال 2024 برای اولین بار در «میدان ژان دو لاتر دو تسینی» (Jean de Lattre de Tassigny Square) برای بزرگداشت 235مین سالگرد انقلاب 1789 و 80مین سالگرد «روز دی» و آزادی فرانسه برگزار شد. در این مراسم ورزشکاران نظامی هم حضور داشتند تا پاریس آمادگی خود برای میزبانی از المپیک تابستانی 2024 را باری دیگر نشان دهد.
سخنرانی تلویزیونی رئیس جمهور فرانسه
«والری ژیسکار دستن» سنت صحبت تلویزیونی رئیس جمهور با مردم در روز ملی فرانسه را در دهه 1970 بنا نهاد. این رویداد به یک سنت سیاسی مشابه سخنرانی ریاست جمهوری از «کاخ الیزه» در 31 دسامبر هر سال تبدیل شد. البته «نیکولا سارکوزی» در دوره 5 ساله ریاست جمهوری خود هرگز به صورت تلویزیونی در روز باستیل با مردم سخن نگفت و این سنت را شکست. اما امانوئل مکرون در سال های 2020 و 2022 این سخنرانی را انجام داد.
ساعت 9 شب: کنسرت در پارک شان دو مارس
یکی از سنت های نسبتا جدید روز باستیل، «کنسرت پاریس» (Concert de Paris) است که به موسیقی کلاسیک اختصاص دارد و در زیر «برج ایفل» در پارکی به نام «شان دو مارس» برگزار می شود. این کنسرت دو ساعته بیش از ده سال است که به صورت سالانه توسط «ارکستر ملی فرانسه» (Orchestre National de France) با گروه کر «Maîtrise de Radio France» اجرا می شود. این کنسرت از طریق تلویزیون برای تمام مردم فرانسه پخش می شود، اما علاقه مندان می توانند به صورت حضوری و رایگان از دیدن آن در پارک شان دو مارس هم لذت ببرند. کنسرت پاریس معمولا با سرود ملی فرانسه به پایان می رسد که تنظیم آن به زمان انقلاب فرانسه برمی گردد و موضوعش هم به همان رویداد مربوط است. پس از اجرای این سرود شاهد شروع آتش بازی های معروف برج ایفل هستیم.
ساعت 11 شب: آتش بازی
شاید معروف ترین تصویر جشن های 14 جولای فرانسه، منور شدن آسمان شب در اطراف برج ایفل بخاطر نمایش آتش بازی باشد. این نمایش 30 دقیقه ای همانطور که پیشتر به آن اشاره شد، درست بعد از پایان کنسرت پاریس شروع و با موسیقی معاصر اجرا می شود. در سال های اخیر شاهد استفاده از پهبادهای منور هم در این بخش بوده ایم. نمایش آتش بازی روز باستیل هر سال با تم خاصی برگزار می شود. این رویداد مانند کنسرت پاریس از تلویزیون پخش می شود و مردم همچنین می توانند در پارک شان دو مارس بعنوان تماشاچی در آن حضور پیدا کنند. البته کسانی که در ساختمان های بلند پاریس زندگی می کنند، ممکن است بتوانند این نمایش آتش بازی را را از خانه های خود ببینند.
مجلس رقص آتش نشانان
«مجلس رقص آتش نشانان» (Bal des Pompiers) به صورت رسمی جز جشن های روز باستیل نیست، اما همچنان یکی از مراسم های مهم آن لحاظ می شود. ایستگاه های آتش نشانی در سرتاسر فرانسه در شب های 13 و 14 جولای درهای خود را رو به مردم باز و مهمانی هایی عمومی را برگزار می کنند که اغلب با موسیقی و یک بار در خود ایستگاه یا حیاط آن همراه هستند. گفته می شود که این سنت در منطقه «مونمارتر» پاریس در سال 1937 شروع شده بود که در آن شهروندان سرمست آتش نشانانی را دنبال کرده بودند که داشتند از رژه نظامی برمی گشتند. در این فضای شاد آتش نشانان درهای ایستگاه آتش نشانی خود را رو به ساکنین شهر باز و آن ها را به داخل دعوت کردند. این مهمانی ها که در طول جنگ جهانی دوم ممنوع شده بودند، بعد از آزادی فرانسه بازگشتند و به پای ثابت مراسم های روز باستیل تبدیل شدند.