پایتخت های فرهنگی اروپا | 2025 | کمنیتس | نووا گوریتسا | گوریتسیا

اتحادیه اروپا از سال 1985 همه ساله شهرهایی را بعنوان «پایتخت های فرهنگی اروپا» (European Capitals of Culture) معرفی می کند؛ عنوانی که هدف از آن جشن گرفتن تنوع فرهنگی اروپا و در عین حال ترویج اتحاد و همکاری بین المللی است. این ابتکار شهرها را تشویق می کند تا میراث فرهنگی، خلاقیت مدرن و پروژه های مردمی منحصر به فرد خود را به مخاطبین بیشتری نشان دهند. در سال 2025 دو منطقه کمتر شناخته شده این عنوان ویژه را کسب کرده اند: شهر و منطقه اطراف «کمنیتس» (Chemnitz) آلمان و شهرهای دوقلوی «نووا گوریتسا» (Nova Gorica) و «گوریتسیا» (Gorizia) که در مرز بین اسلوونی و ایتالیا هستند. این شهرها نمادی از یک پل بین گذشته و آینده و ورای مرزهای ملی هستند.

 

کمنیتس آلمان: شهر سازندگان

کمنیتس که در قلب ایالت زاکسن قرار دارد، شهری با پیشینه صنعتی غنی است که به دلیل نقش آن در انقلاب صنعتی اغلب به آن «منچستر زاکسن» می گویند. این شهر که بخش های زیادی از آن در جنگ جهانی دوم نابود شده بود و سپس تحت سلطه آلمان شرقی قرار داشت، تغییرات زیادی را به خود دیده. شعار این شهر به مناسبت انتخاب شدن بعنوان یکی از پایتخت های فرهنگی اروپا در سال 2025، «نادیده ها را ببینید» (C the Unseen)‌ است که ماموریت این شهر در نمایان کردن جنبه های فرهنگی، معماری و اجتماعی اغلب نادیده گرفته شده آن را بازتاب می دهد. کمنیتس، «تسویکاو» (Zwickau) و منطقه اطراف آن ها نقشی کلیدی را در رشد صنعتی آلمان بازی کردند؛ مخصوصا در صنایع پارچه، مهندسی، راه آهن و خودرو. معدن‌کاری در «کوه های ارتس» (Ore Mountains) زمانی این منطقه را به یک قدرت اقتصادی تبدیل کرده بود. این منطقه معدن‌کاری از سال 2019 یک میراث جهانی یونسکو بوده است. این ناحیه موزه ها، ساختمان هایی با معماری بی نظیر و قلعه های قرون وسطایی، رنسانس و باروک متعددی را در خود جا داده است.

خود کمنیتس بخاطر مکان های تاریخی خود، از ساختمان های هنر نو گرفته تا یادمان های دوران شوروی مثل «یادمان کارل مارکس» (Karl Marx Monument)، معروف می باشد؛ یادمانی که یادآوری گذشته پیچیده این شهر است. یکی از ویژگی های قابل توجه کمنیتس، تمرکز آن روی مشارکت اجتماعی و ابتکارهای مردمی است که یکی از آن ها، کاشت هزاران درخت سیب توسط مردم آن است. در سال 2025 از بازدیدکنندگان دعوت می شود تا شهری را کاوش کنند که پیشینه صنعتی خود را به پلتفرمی هنری تبدیل کرده است. گاراژهایی که زمانی ماشین آلات در خود نگه می داشتند، امروزه به فضاهایی خلاقانه تبدیل شده اند و پارک های شهر از جشنواره ها، نمایش های موسیقی و نمایشگاه ها میزبانی می کنند. در عین حال، «مسیر بنفش» (Purple Path) کمنیتس یک مسیر وسیع هنر و مجسمه است که این شهر را با 38 شهرداری همکارش متصل و بر اهمیت همکاری منطقه ای تاکید می کند. از جشنواره های موسیقی مستقل گرفته تا هنر خیابانی، توجه ها به خرده فرهنگ های کمنیتس هم جلب می شود چون این شهر قصد دارد تا در مقابله با چالش های اخیر خود، آینده ای شهری و دموکراتیک را ترویج دهد. برگزارکنندگان این مراسم ها امیدوار هستند که تم های همه پذیری، دموکراسی و اتحاد روایت کننده داستان این شهر در سال های آتی باشند.

 

نووا گوریتسا و گوریتسیا: جشنی بدون مرز

با اینکه کمنیتس روی نمایان کردن نادیده ها تمرکز دارد، انتخاب مشترک دو شهر نووا گوریتسا از اسلوونی و گوریتسیا از ایتالیا نمایانگر جشنی از اتحاد ورای مرزهاست. این شهرهای دوقلو علاوه بر یک مکان جغرافیایی، تاریخچه پیچیده ای را هم شریک هستند. این منطقه که در تقاطع فرهنگ های اسلاوی و ایتالیایی واقع است، در زمان جنگ سرد توسط «پرده آهنین» به دو بخش تقسیم شده بود. این ناحیه امروزه نمونه ای از قدرت همگرایی اروپایی است. شعار این دو شهر برای این مناسبت، «بدون مرز شوید» (GO! Borderless) می باشد که نمادی از تعهد آن ها بر برداشتن موانع واقعی و استعاری است. ورای مرزی بودن این پایتخت های فرهنگی، این دو کشور و چندین فرهنگ را در پس زمینه «دره رودخانه سوچا» (Soča River Valley) و «آلپ یولی» (Julian Alps) گرد هم می آورد. خانم «تیانا بوریک» (Tijana Boric) ملقب به «تیش» (Tish)، خواننده اهل نووا گوریتسا، یکی از سفیران و هنرمندان مجری در این رویداد است. او می گوید: «پیدا کردن غذای صربستانی یا اسلوونیایی و شنیدن صحبت های مردم به زبان های اسلوونیایی، انگلیسی، صربستانی و کرواتی در اینجا آسان است. انقدر نزدیک بودن به ایتالیا یک لایه دیگر از غنای فرهنگی را به این ناحیه اضافه می کند.»

یکی از مهیج ترین جنبه های جشن نووا گوریتسا-گوریتسیا، هنرهای نمایشی و چندرسانه ای است که در مناظر طبیعی صورت می پذیرند. بازدیدکنندگان می توانند انتظار تجربه نمایش هایی در مناطق فوق العاده، آثار هنری تامل برانگیز و کارگاه هایی در زمینه های فناوری، نوآوری و زبان برای یک جهان بدون مرز را داشته باشند. این شهرها برنامه دارند تا بهترین بخش های محیط طبیعی شان را نشان دهند و پروژه های زیست محیطی آن ها شامل کوریدورهای سبز، جنگل های شهری و فضاهای مختص تنوع زیستی، از جمله خانه های حشرات و چمنزارها، می شود. نووا گوریتسا و گوریتسیا میراث غذایی خود را از طریق رویدادهای غذایی فرامرزی مثل «مزه های بدون مرز» (Tastes without Borders) برجسته می سازند؛ رویدادی که فرهنگ های غذایی اسلوونیایی و ایتالیایی را در جشنی از ادغام طعم ها و فرهنگ های این دو کشور با هم متحد می کند.

 

چرا از این پایتخت های فرهنگی بازدید کنیم؟

عنوان پایتخت فرهنگی اروپا دعوتنامه ای برای تجربه شهرهای اروپایی به شکل های جدید و غیرمنتظره است. این موضوع برای کمنیتس به معنی کشف داستان های ناگفته شهری است که از خاکسترهای صنعتی اش دوباره متولد شده. معنای این رویداد برای نووا گوریتسا و گوریتسیا این است که ما می توانیم مخلوط شدن مرزها و فرهنگ را در مکان هایی واقعا منحصر به فرد شاهد باشیم. ایده جلب کردن توجه جهانیان به شهرهای کوچک یادآور قدرتمندی در این زمینه است که فرهنگ ورای پایتخت های معروفی مثل برلین و پاریس هم رونق پیدا می کند. این پایتخت های فرهنگی اغلب داستان های ناگفته مناطقی را آشکار می کنند که تا به حال زیر سایه بوده اند. با افزایش علاقه گردشگران به تجربه های مسافرتی اصیل، این شهرهای کمتر شناخته شده می توانند فرصت کاوش جاهایی ورای هاب های گردشگری معمول اروپا را فراهم کنند. بازدید از کمنیتس یا شهرهای دوقلوی نووا گورتسیا و گوریتسیا در سال 2025 فرصت دیدن اروپا از زاویه ای متفاوت را در اختیارمان قرار می دهد: زاویه ای که تنوع مردمی، تاریخ و قدرت تبادلات فرهنگی را جشن می گیرد.