در بخشی از جنگل تماما نابودشده ای هم مرز با ذخیره گاه حیات وحش «ماسای مارا» (Maasai Mara)، تیمی از محیط بانان به پخش «توپ های بذری» (seedballs) مشغول بودند تا به طبیعت فرصت حیات مجدد بدهند. 8 محیط بان از «پروژه فیل های مارا» (Mara Elephant Project) ظرف چند دقیقه توانستند تا حدود 22 هزار توپ بذری را در این قسمت از جنگل «Nyakweri» پرتاب کنند. آقای «جکسون مایتای» (Jackson Maitai) که محیط بانان او در یکی از گشت های متداول خود برای محافظت از فیل های این منطقه، متوجه پاکسازی غیرقانونی این زمین توسط هیزم شکنان شده بود، گفت: «مسئله خیلی ساده است. این توپ های بذری سنگین نیستند. ما آن ها را به سمت هر جایی پرتاب می کنیم که در آن جنگل زدایی می بینیم. درنتیجه کار سختی نداریم.»

البته از تواضع این محیط بانان که بگذریم، باید بگوییم که توپ های بذری ابزاری برای مقابله با مشکلی در کنیا هستند که به مدت یک قرن هست که این کشور را دارد آزار می دهد. مسئولین استعماری دستور قطع جمعی درختان را برای هموار کردن راه قطاری در شرق آفریقا دادند. امروزه چنین کاری برای کشاورزی و تولید زغال انجام می شود چون جمعیت کنیا رو به رشد است و به زمین بیشتری برای فراهم سازی مسکن برای آن ها نیاز است. جنگل های هم مرز با ماسای مارا، گرم دشت و پناهگاه افسانه ای حیوانات در جنوب غربی کنیا، هم از این قضیه مستثنا نیستند و برای چرای حیوانات، محصولات کشاورزی و زغال، بخشی از آن ها نابود می شود.

مدیر پروژه فیل های مارا، آقای «مارک گاس» (Marc Goss)، برای مثال می توان به Nyakweri اشاره می کند که بیش از 50 درصد از پوشش جنگلی خود را در 2 دهه گذشته از دست داده است. جنگل ها با اینکه تنها 7 درصد از «خشکسار» (landmass) را تشکیل می دهند، نقش ذخیره های آب و موانع قدرتمندی در مقابله با تغییرات آب و هوایی و بیابان زایی را هم بازی می کنند. وزیر محیط زیست کنیا در سال 2018 گفته بود که جنگل های این کشور با نرخ 5 هزار هکتار در سال پاکسازی می شوند.

 

روشی کهن

مارک گاس و تیمش با هر روشی که شده به پرتاب و پخش توپ های بذری مشغول بوده است؛ پیاده، از ماشین و حتی از هلیکوپتر. در این توپ ها که توسط شرکت «Seedballs Kenya» تولید می شوند، محافظ زغالی از بذرهای درون توپ محافظت می کند تا توسط موش، پرنده یا حشره قبل از جوانه زدن خورده نشوند. این پوسته نیمه متخلخل به بذرها حتی در شرایط خشکسالی هم شانس خوبی برای رشد کردن می دهد. آقای «تدی کینیانجوی» (Teddy Kinyanjui)، موسس «Seedballs Kenya»، می گوید: «این توپ ها در تمام طول سال می توان پرتاب کرد. توپ های بذری منتظر باران می مانند تا پوسته زغالی شان شسته شود بذرها به حالت طبیعی خود برگردند و شروع به رشد کنند.»

کینیانجوی می گوید که این ایده کاملا جدیدی نیست: در مصر باستان بذرها را در گِل می پوشاندند تا از آن ها در برابر عناصر طبیعی و رهگذران گرسنه محافظت کنند. اما کنیا بجای گل از پودر زغال استفاده می کند که ارزان قیمت و فراوان است. البته این پودر از فرآورده های جانبی صنعت زغال است؛ صنعتی که خود یکی از بازیگران کلیدی در جنگل زدایی است و با قرار دادن چوب درختان قطع شده در کوره ها این سوخت ارزان قیمت را تولید می کند. کینیانجوی می گوید: «این نوعی چرخه بسته است». توپ های بذر تنها حاوی گونه های بومی گیاهان می باشند که اصلی ترین آن ها گونه های مختلف آکاسیا است. آکاسیا درخت کلاسیک گرم دشت شرق آفریقاست که بخاطر کیفیت بالای چوبش مشتریان زیادی دارد.

 

آهسته و پیوسته

خریداران اصلی توپ های بذری در کنیا کشاورزان خریداران هستند که مورد اول از این توپ ها بعنوان راه ارزان قیمتی برای سرسبز کردن زمین هایشان استفاده می کنند و مورد دوم در هر بار 500 کیلوگرم توپ بذری را به گروه های فعال در حوزه بازجنگل‌کاری اهدا می کنند. شرکت Seedballs Kenya که سود خود از این کار را دوباره در همین راه سرمایه گذاری می کند، با ارائه یک تجربه بازجنگل‌کاری به گردشگران در کنار سافاری سنتی، با هتل ها هم همکاری می نماید. این شرکت از اواسط سال 2016 بیش از 13 میلیون توپ بذری فروخته است.

تنها 5 تا 10 درصد از توپ هایی که در حیات وحش پخش و پرتاب شده اند، تنها 5 تا 10 درصد از آن ها جوانه زده اند. به گفته کینیانجوی نرخ جوانه زدن این بذرها پایین است و بعضی از آن ها ممکن است که تا سال ها خفته باقی بمانند و در درازمدت ثمر دهند: «درختان کند رشد می کنند، مخصوصا در این روزها که شبکه های اجتماعی مثل اینستاگرام به دنبال سرعت بخشیدن به همه چیز هستند. راحت نیست که از مردم بخواهیم مثلا 3 سال برای این موضوع صبر کنند.»