کوه ماترهورن | شکلات توبلرون | زرمات | سوئیس

«کوه ماترهورن» (Matterhorn) در رشته کوه آلپ پنین در مرز میان دو کشور سوئیس و ایتالیا قرار دارد. ماترهورن یکی از معروف و متمایزترین کوه های آلپ است. این کوه با ارتفاع 4478 متر ششمین کوه بزرگ آلپ و اروپا محسوب می شود. چهار دامنه پرشیب ماترهورن بر فراز یخچال های طبیعی اطراف و رو به چهار جهت اصلی واقع هستند. قله کوه به نظر می آید که ورای دامنه شمالی اش ادامه یافته و درنتیجه با شکل هرمی عجیب و غریبی روبرو هستیم که شبیه ماری در آستانه حمله به طعمه اش است. در ادامه این مطلب با تاریخچه و ویژگی های خاص این کوه تماشایی بیشتر آشنا می شویم.

 

تاریخچه

شکل گیری ماترهورن و سایر کوه های رشته کوه آلپ 50 تا 60 میلیون سال پیش با برخورد زمین‌ساخت های صفحه ای آفریقایی و اوراسیایی و پرتاب لایه هایی از سنگ های رسوبی شکل گرفته در دریاهای میان آن ها به ورای سطح دریا انجام شد. متخصصین این حوزه می گویند که ماترهورن در ابتدا تپه گردی بوده و شکل هرمی متمایز آن ناشی از نیروهای فرسایشگر طبیعی در چند میلیون سال گذشته است.

اولین صعود موفق به قله این کوه نمادین در 14 جولای 1865 توسط تیمی از انگلیسی ها به رهبری کوهنورد، کاوشگر، تصویرگر و نویسنده ای به نام «ادوارد ویمپر»‌ انجام شد. او قبل از این صعود چندین بار برای غلبه بر ماترهورن تلاش کرده بود، اما هرگز در این امر موفق نشده بود. البته این کوهنوردی تاریخی با تراژدی هم همراه بود و چهار نفر از اعضای تیم ویمپر مدت کمی بعد از آغاز مسیر برگشت در سقوطی جان خود را از دست دادند. دومین صعود به قله ماترهورن تنها 3 روز بعد از موفقیت ویمپر توسط یک گروه ایتالیایی انجام شد. البته کسی از دامنه شمالی کوه تا 31 جولای و 1 آگوست 1931 بالا نرفت که این موضوع به دشواری صعود از آن برمی گردد. دامنه شمالی ماترهورن بر فراز «دره زمات» (Zmutt Valley) سوئیس واقع است، در حالیکه از سمت دامنه جنوبی آن می توان دهکده اسکی بریل-چروینیا در ایتالیا را تماشا کرد. «گردنه تیودول» (Theodul Pass) یک مسیر تجاری بود که رومی ها و سلت ها تا حدود سال 100 قبل از میلاد از آن استفاده می کردند و حالا این کوه و دره را به یکدیگر متصل می کند.

 

ریشه نام

اولین اسناد تاریخی که به این کوه اشاره کرده اند، به قرون وسطی برمی گردند که آن را «کوه جنگلی» (Mons Silvus) نامیده بودند. این نام در ادامه به «کوه سروینوس» (Mons Servinus) و سپس کوه سروین تغییر پیدا کرد تا اینکه درنهایت در زبان فرانسوی «سروین» و در زبان ایتالیایی «سروینو» نام بگیرد. اولین اشاره به نام آلمانی ماترهورن در سال 1682 رخ داد. «ماته» در این زبان به معنی چمنزار است و به دره سرسبزی اشاره می کند که در زیر ژرف دره «گورنر» (Gorner) قرار دارد که امروزه دهکده «زرمات» (Zermatt) تقریبا به صورت کامل آن را پوشانده است. کلمه هورن هم به معنی شاخ است و شکل خاص این کوه را توصیف می کند.

 

تجربه کوهنوردی

تخمین زده می شود که از سال 1865 تا پایان تابستان 2011 حدود 500 نفر جان خود را در ماترهورن از دست داده باشند. هر ساله بین 300 تا 400 نفر تلاش می کنند تا با راهنما به قله این کوه صعود کنند که تقریبا 20 نفر از آن ها در این امر شکست می خورند. البته کوهنوردان بسیار بیشتری بدون راهنما به دنبال فتح قله ماترهورن هستند که شمار آن ها در سال به 3500 نفر می رسد. 65 درصد از دسته دوم بدون صعود به قله از مسیر خود برمی گردند که بیشتر این شکست ها به آمادگی ضعیف بدنی و یا ترس از ارتفاع مربوط است. شرایط آب و هوایی نامناسب هم می تواند عامل موثر دیگری باشد چون آب و هوا در این منطقه بسیار سریع تغییر می کند و می توان شاهد دماهای بسیار پایین و حتی طوفان در آن بود. از خط هوایی «ایر زرمات» (Air Zermatt) که در سال 1968 تاسیس شده بود، به صورت مدام برای نجات جان کوهنوردان درخواست کمک می شود. در شرایط جوی اید آل تا 300 کوهنورد ممکن است که این چالش را در پیش بگیرند.

در دهه 1980 «طناب های ثابتی» (fixed ropes) روی یک سوم بالای کوه نصب شد و درنتیجه از آن زمان با مرگ های سالانه کمتری مواجه بوده ایم. این طناب ها همه ساله در اوایل تابستان بررسی و تعمیر می شوند. البته اولین طناب ثابت در این ناحیه در سال 1868 نصب شده بود. صعود از بخش های دشوار بالای «برج قرمز» (Roter Turm) تا نقطه شروع «قله پایینتر» (Unteres Dach) در همان زمان با طناب های ثابت تسهیل شده بود. چالش جدیدی که کوهنوردان در سال های اخیر با آن روبرو بوده اند، ذوب شدن پایایخبندان است که این موضوع منجر به سقوط سنگ های بیشتر در مسیرهای کوهنوردی شده. بهترین زمان صعود به قله این کوه از اواسط ماه جولای تا اواسط سپتامبر است که البته باید به میزان برف روی کوه هم توجه کرد. با این وجود همواره باید به خاطر داشت که آب و هوای این منطقه به سرعت و بارها در طول روز می تواند تغییر کند و نمی توان روی پیشبینی های چندروزه از آن حساب باز کرد.

 

اسکی

«بهشت اسکی ماترهورن» (Matterhorn Ski Paradise) در زرمات سوئیس پیست های فراوانی را در 365 روز سال در اختیار علاقه مندان به این ورزش مهیج در ارتفاع بسیار بالایی قرار می دهد. مرتفع ترین ایستگاه تله کابین اروپا در پهنه بالای یخچال طبیعی تیودول قرار دارد. از اینجا حدود 2 هزار متر با دره فاصله داریم، اما خوشبختانه رستوران های فراوانی در این مسیر وجود دارد. این بخش از منطقه ماترهورن شامل 360 کیلومتر پیست اسکی متفاوت می شود که از لحاظ میزان سختی طیف وسیعی را پوشش می دهند.

 

شکلات توبلرون

کوه ماترهورن از سال 1970 روی بسته های شکلات محبوب «توبلرون» (Toblerone) نقش بسته بود؛ شکلاتی که توسط غول شیرینی آمریکایی «مونلدیز» تهیه می شود. این طراحی که اهمیت فرهنگی بالای ماترهورن را نشان می داد، خیلی ها را با این کوه شاخص در طول دهه های گذشته آشنا کرد. البته این ارتباط تنها به جلد شکلات برنمی گشت و خود شکلات هم از شکل این کوه الهام گرفته است. به دلیل قانون «سوئیسی بودن» توبلرون از سال 2023 دیگر منقش به طراحی کوه ماترهورن روی بسته بندی های خود نبوده است.

بر اساس این قانون نمادهای ملی تنها برای تبلیغ شکلات هایی می توانند استفاده شوند که تماما با شیر سوئیسی تهیه می شوند و 80 درصد از مواد خام دیگرشان هم باید داخلی باشد.  برای تولیدات شیری، بخش های فراوری و تولید هم باید در خود سوئیس انجام شود، اما محصولاتی چون کاکائو که در اقلیم های استوایی رشد می کند، از این بند مستثنا هستند. از آنجایی که موندلیز بخشی از تولیدات توبلرون را از سال 2023 به کشور اسلواکی منتقل کرد، این شکلات دیگر واجد شرایط استفاده از ماترهورن روی جلد خود نیست. همچنین این شرکت به جای عبارت «ساخت سوئیس»، حالا عبارت «تاسیس شده در سوئیس» را روی جلد این شکلات درج می کند.